در سوگ یگانه نوای خراسان استاد حسین یگانه


زهی زردکانلو شهرآرانیوز; حال و هوای حسین یگانه هنگام نوازندگی و خوانندگی برای او خاص بود. در برنامه ای «استاد به قدری در خود فرو رفته بود که بر اثر حمله مداوم طبل به ساز در حین اجرا، شکستگی استخوان انگشت خود را احساس نکرد». آنچه می خوانید زندگینامه هنرمند فقید خراسانی حسین یگانه از زبان محمدرضا درویشی پژوهشگر رسمی موسیقی است که در کتاب «از میان ترانه ها و سکوت ها» صفحه ۴۲ منتشر شده است.

سی سال پیش در چنین روزی یکی از نام آورترین ستاره های آسمان موسیقی خراسان درگذشت و حاج حسین یگانه در سن هفتاد و چهار سالگی دار فانی را وداع گفت. حاج حسین یگانه در سال ۱۲۹۷ در روستای داغیان از توابع شهرستان قوچان به دنیا آمد. او به سبک قدیم دوتار می نواخت، اما پس از آشنایی با استاد محمد جوزانی، نواختن دوتار را به طرز ماهرانه ای از او آموخت. غلامحسین زیره نیز از دیگر اساتید مرحوم یگانه بود. اما اکنون نام او چنان در میان نام هنرمندان موسیقی خراسان می درخشد که نشان می دهد یگانه از استادان خود پیشی گرفته و پیشرو شده است.

او با صدای گرم و رسا خود در هیئت های مذهبی در نمایش هایی چون تشبیه و نوحه حضور فعال داشت. یگانه با هنر تجسم نیز آشنا بود و شاهنامه فردوسی را به خوبی می خواند.

«شاه اسماعیل»، «زهره و طاهر»، «اصلی و کرم»، «کور اوغلی»، «غریب و شاه صنم»، «لیلی و مجنون»، «گل افروز و دوست محمد» از جمله داستان های نام های آشنا هستند که مربوط به ساز هستند. و آوازهای بی نظیر خراسان نسل به نسل و سینه به سینه نقل شده است. به گفته محققان موسیقی محلی، این بخش از فرهنگ موسیقی شفاهی خراسان به قدری تأثیرگذار بوده که تا سرزمین‌های مرکزی فلات ایران نیز نفوذ کرده است.
اما بخشی دیگر از موسیقی خراسان شمالی مراجع نواحی این خطه است که به هفت مقام معروف است و محمدحسین یگانه در کنار حاج قربان سلیمانی هر کدام به شیوه خود این مراجع را اداره می کردند. در ادامه به سراغ هوشنگ جاوید پژوهشگر موسیقی رفتیم و در مورد ویژگی های بارز و ارزشمند مرحوم حاج حسین یگانه گفت و گو کردیم که پیش روی شماست.

در سوگ یگانه نوای خراسان استاد حسین یگانه
منحصر به فرد، یک قدم جلوتر از سایر بخش ها

جاوید درباره ویژگی های بارز مرحوم حسین یگانه می گوید: استاد یگانه از آخرین بازماندگان نواحی شمالی خراسان بود. چون خودتنظیمی، درمان و طبابت را می دانست، ساز می ساخت و به خوبی ساز می ساخت و می نواخت. او یک بخش کامل بود.

به گفته جواد، یگانه یکی از اعضای گروه و حتی یک قدم جلوتر از بقیه بود. غیر از این در هنرهای آیینی، تعزیه خوانی، تعزیه خوانی و نقالی تبحر خاصی داشت و جزو معدود قسمت های ۲۴ کتاب بود، زیرا ۲۴ داستان و قافیه قدیمی را می دانست و روایت می کرد.

وی همچنین با اشاره به اینکه استاد یگانه تنها دانش مکتبی بود، یادآور می شود: این هنرمند فقید ۱۰ هزار بیت را حفظ کرد. در نسل گذشته خیلی از نقاط خراسان را چه در شمال و چه در جنوب مثل استاد یگانه دیده ام اما در نسل میانی و نسل جدید متأسفانه مثل این مردم نیستند.

به گفته جاوید، آثار به جا مانده از استاد یگانه توسط فوزیه ماجد گردآوری و از طریق موسسه ماهور منتشر شده است. همچنین در صدا وسیمای خراسان رضوی در دهه ۵۰ و ۶۰ آثار خوبی از یگانه ضبط شد که هم اکنون در آرشیو صدا وسیما موجود است. زیرا یگانه از اولین بخش هایی است که در رادیو خراسان فعال بوده و آثار آن ضبط شده است.

این پژوهشگر رسمی موسیقی در پایان ابراز امیدواری می کند محمد، موسی الرضا و حمید سه پسر استاد یگانه میراث پدر خود را به نسل امروز معرفی کنند.

وی در پایان سخنان خود را با بیان خاطره ای از حسین یگانه گفت: آخرین باری که استاد را دیدم دهه ۶۰ در صدا وسیمای استان بود، ایشان به من گفت: هوشنگ جان ما یک زمانی با هم متحد بودیم حالا بیگانه ایم.