فعالیت سیلاب های موسمی در ایران و ادامه وضعیت بد آب


طی چند روز گذشته با ورود سامانه بارشی موسمی به کشور، شرایط جوی خاص همراه با بارش شدید باران و سیلاب بر کشور حاکم شد و خسارات جانی و مالی به بار آورد و در عین حال این سوال مطرح شد که آیا این بارندگی ها باعث خواهد شد. کاهش خشکسالی، تامین آب تالاب ها. و آیا سدسازی و کنترل ریزگردها انجام شده است یا خیر؟ به گفته کارشناسان، به دلیل کوتاه بودن مدت بارندگی و شدت بالای آن، بارندگی تاثیر مثبت چندانی بر محیط زیست نداشته است.

به گزارش ملیت به نقل از ایسنا، منظومه موسمی از کلمه «فصل» از واژه عربی «فصل» گرفته شده و نامی است برای بادهای فصلی. دلیل اصلی تشکیل باران های موسمی تغییر دمای سالانه عظیم در مناطق بزرگ خشکی نسبت به سطح اقیانوس های مجاور است. در این سال سامانه موسمی هند بسیار فعال و دارای رطوبت بسیار بالایی بود که با متمایل شدن به عرض های شمالی و غربی در استان های مرکزی ظاهر شد.

آغاز به کار این سامانه در ایران از دوم مردادماه اعلام شد که در این روز سازمان هواشناسی نسبت به تشدید بارش های موسمی، رعد و برق و سیلاب از بعدازظهر ۱۲ مرداد تا ۱۵ مردادماه در چهار استان کشور اخطار قرمز رنگ صادر کرد. در پی صدور این اخطار در فارس، یزد و… سیل شدید رخ داد. روز جمعه (۱۶ مرداد) در ۲۵ استان بارندگی و سیل در برخی استان ها رخ داد و ۹۵ قربانی بر جای گذاشت.

این بارندگی ها ۱۵ مردادماه به تهران رسید و باعث جاری شدن سیل در امامزاده داوود شد که خسارات مالی و جانی در پی داشت. این سامانه بارشی حتی در شمال کشور نیز فعالیت می کرد و با وجود اینکه پیش بینی می شد امسال بارندگی در شمال کشور کمتر از حد نرمال باشد، بارندگی بیش از حد نرمال رخ داد.

تغییر رفتار باران های موسمی به دلیل گرم شدن کره زمین و تغییرات آب و هوایی

نکته قابل توجه این است که جریان موسمی با این شدت و قدرت در چند سال اخیر بی سابقه بوده است. با توجه به گرم شدن کره زمین و تغییرات اقلیمی، رفتار باران های موسمی امسال تقریباً استثنایی تغییر کرده و باعث بارش شدید باران در بخش های وسیعی از نیمه جنوبی کشور شده است. به دلیل خشکی بیش از حد زمین و نبود پوشش گیاهی مناسب در این مناطق، رگبارهای شدید منجر به روان آب و حتی سیل در برخی نقاط شده است.

تأثیر سیل بر سطح آب زیرزمینی و تالاب ها

پس از وقوع سیل تصور می شد که وضعیت بد سطح زیرزمینی آب بهتر شده است، اما این سیلاب ها تنها زمانی قدرت نفوذ در خاک و ذخیره آن را دارند که شدت کم و شفاف باشند و گل و لای و سازه ای با خود حمل نکنند. اما در یک سیل اخیراً باران شدید بوده، قدرت تخریب بالایی دارد و ساختمان ها و دیواره های رودخانه را تخریب کرده است. این سیل حتی خاک حاصلخیز و خاک نباتی را – که ۳۰۰ تا ۸۰۰ سال طول می کشد تا یک سانتی متر ایجاد شود – شسته و با خود به پایین کشیده است.

آبگیری ۲۰ درصد تالاب جازموریان از بارندگی های اخیر

از طرفی در این بارندگی ها آب زیادی به یکباره وارد سدها و مناطق تالاب شد اما به دلیل زمان کم و سرعت زیاد بارندگی ها، تخریب ناشی از سیل بیش از منفعت آن است، بنابراین نمی تواند تالاب را از حالت خشکسالی خارج کنید زیرا در مدت زمان کوتاهی حوضه ها و سدها تخلیه می شود اما گل و لای همراه با سیل در روزهای آینده رسوب می کند و باعث عقب نشینی تالاب می شود.

اما برخی از تالاب ها تحت تاثیر بارندگی ها و سیلاب های اخیر قرار گرفتند و بر اساس تصاویر ماهواره ای تالاب جازموریان حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد برداشت آب داشته است و تالاب های ساحلی استان هرمزگان بیش از سایر تالاب ها تحت تاثیر این بارش ها قرار گرفته اند.

بارش های سیل آسای روزهای اخیر در مناطق مستعد گرد و غبار نیز اثراتی داشته و احتمال مرطوب شدن این مناطق وجود دارد که در مدت کوتاهی از بروز گرد و غبار جلوگیری می کند اما این وضعیت ادامه نخواهد داشت. در بخش حفظ شرایط آبی و نیاز آبی تالاب ها نباید به سطح آب آنها بسنده کنیم زیرا پس از مدتی آب موجود از بین می رود و تالاب دوباره خشک و مستعد خیزش گرد و غبار می شود.

تداوم خشکسالی با وجود بارش های سیل آسا

پیش از بارندگی های روزهای گذشته میزان بارندگی کم ۲۸.۵ درصد کمتر از حد نرمال بود. پس از این بارش های سیل آسا میزان کمبود بارندگی از ۲۸.۵ درصد به ۲۴ درصد کاهش یافت، یعنی تنها ۴.۵ درصد کمبود بارندگی جبران شده است و با وجود این بارندگی ها همچنان در شرایط خشکسالی متوسط ​​تا شدید و استثنایی هستیم.

به گزارش ایسنا، پس از بارندگی های چند روز گذشته ممکن است این انتظار وجود داشته باشد که منابع آبی تامین شود و مشکل کم آبی نداشته باشیم، اما همچنان درگیر بحران کم آبی هستیم، بنابراین باید استفاده بهینه از آب و تلاش برای حفظ و نگهداری این سرمایه.